Με τον Ν. 5221/2025 επήλθαν σημαντικές μεταβολές στη διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών και κήρυξης ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας. Οι ουσιαστικές αλλαγές θεσπίστηκαν με τα άρθρα 87, 88 και 89 του νόμου, ενώ με τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 126 παρ. 1 ορίζεται ότι το νέο καθεστώς εφαρμόζεται σε θανάτους που επέρχονται από την 1η Νοεμβρίου 2025 και εφεξής.
Ειδικότερα, από την ημερομηνία αυτή, η δημοσίευση όλων των διαθηκών, καθώς και η κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, υπάγονται πλέον στην αποκλειστική αρμοδιότητα του συμβολαιογράφου που συνέταξε τη διαθήκη ή εκείνου στον οποίο αυτή έχει κατατεθεί ή προσκομισθεί.
Για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας απαιτείται η παρουσία του αιτούντος με πληρεξούσιο δικηγόρο. Η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του διαθέτη αποδεικνύεται, κατά κανόνα, με τη βεβαίωση δύο μαρτύρων. Ωστόσο, όταν με την ιδιόγραφη διαθήκη εγκαθίσταται ως αποκλειστικός κληρονόμος πρόσωπο που δεν είναι σύζυγος του διαθέτη, ούτε πρόσωπο με το οποίο ο διαθέτης έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, ούτε πρόσωπο το οποίο συνδέεται με αυτόν με συγγένεια τουλάχιστον τετάρτου βαθμού, απαιτείται η προσκόμιση γραφολογικής πραγματογνωμοσύνης προς απόδειξη της γνησιότητας της γραφής και της υπογραφής του διαθέτη.
Στην περίπτωση αυτή δεν προβλέπεται πλέον η προηγούμενη κλήτευση του Ελληνικού Δημοσίου στη διαδικασία, αλλά το πρακτικό δημοσίευσης κοινοποιείται από τον συμβολαιογράφο στο Ελληνικό Δημόσιο το αργότερο μέσα σε δέκα (10) ημέρες από την επομένη της κήρυξης της διαθήκης ως κυρίας.
Οι διαθήκες που δημοσιεύονται σύμφωνα με το νέο καθεστώς καταχωρίζονται αυτούσιες σε πρακτικό, το οποίο συντάσσεται και υπογράφεται από τον συμβολαιογράφο, ο οποίος βεβαιώνει και κάθε εξωτερικό ελάττωμά τους. Στη συνέχεια, το πρακτικό δημοσίευσης καταχωρίζεται στο νεοσύστατο Μητρώο Διαθηκών, ενώ τα πρωτότυπα των διαθηκών, μαζί με τα περικαλύμματά τους, χρονολογούνται και υπογράφονται από τον συμβολαιογράφο και φυλάσσονται στο αρχείο του.
Το Μητρώο Διαθηκών αντικαθιστά πλέον το μέχρι σήμερα τηρούμενο βιβλίο διαθηκών και σε αυτό καταχωρίζονται όλα τα πρακτικά δημοσίευσης διαθηκών. Η διαχείρισή του ανατίθεται στους οικείους Συμβολαιογραφικούς Συλλόγους, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα καταχώρισης σε αυτό της τελευταίας βούλησης του διαθέτη, σύμφωνα με τις ειδικότερες διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία του.
Όταν η δημοσίευση διαθήκης γίνεται από προξενική αρχή, το πρακτικό δημοσίευσης συντάσσεται και υπογράφεται από τον πρόξενο, ενώ, αν πρόκειται για ιδιόγραφη διαθήκη, υπογράφεται και από το πρόσωπο που την παρέδωσε. Αντίγραφο του πρακτικού δημοσίευσης καταχωρίζεται στο Μητρώο Διαθηκών, ενώ τα πρωτότυπα των διαθηκών, μαζί με τα περικαλύμματά τους, χρονολογούνται και υπογράφονται από τον πρόξενο και φυλάσσονται στο αρχείο της αρμόδιας προξενικής αρχής.
Κάθε πρόσωπο που έχει έννομο συμφέρον δύναται να προσβάλει δικαστικά το πρακτικό δημοσίευσης ή άρνησης δημοσίευσης διαθήκης με την άσκηση ανακοπής ενώπιον του δικαστηρίου της κληρονομίας, το οποίο αποφαίνεται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.
Οι ανωτέρω ρυθμίσεις εφαρμόζονται σε θανάτους που επέρχονται από την 1η Νοεμβρίου 2025. Για θανάτους που έχουν επέλθει πριν από την ημερομηνία αυτή, εξακολουθεί να υφίσταται η αρμοδιότητα των Πρωτοδικείων για τη δημοσίευση των διαθηκών και την έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών. Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής, η δημοσίευση όλων των διαθηκών και η έκδοση των αντίστοιχων πιστοποιητικών θα διενεργούνται από συμβολαιογράφους, ανεξαρτήτως του χρόνου θανάτου του κληρονομουμένου.
Τέλος, ο Ν. 5221/2025 εισάγει και νέες ρυθμίσεις σχετικά με την κληρονομική σύμβαση, η οποία καθίσταται δεσμευτική για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη, χωρίς δυνατότητα μονομερούς ανάκλησης, εκτός αν συντρέχουν οι προβλεπόμενοι από τον νόμο λόγοι, όπως σοβαρό παράπτωμα του κληρονόμου ή λόγοι πλάνης, απάτης ή απειλής.
Photo by Aaron Burden on Unsplash
