Η Ελληνική Νομοθεσία αναγνωρίζει τρεις τύπους διαθηκών:
- την ιδιόγραφη
- τη δημόσια
- τη μυστική
Ιδιόγραφη διαθήκη
α) Ιδιόγραφη διαθήκη: Ιδιόγραφη διαθήκη είναι εκείνη η οποία γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν. Σύμφωνα με το νέο άρθρο 1723 ΑΚ, όπως αυτό τροποποιήθηκε μετά τον Ν. 5303/2026, ο ανήλικος, καθώς και όποιος δεν είναι ικανός να διαβάζει χειρόγραφα δεν μπορεί να συντάξει ιδιόγραφη διαθήκη.
Δημόσια διαθήκη
β) Δημόσια διαθήκη: Δημόσια διαθήκη είναι αυτή που συντάσσεται με δήλωση του διαθέτη ενώπιον συμβολαιογράφου, με την παρουσία δύο μαρτύρων ή δεύτερου συμβολαιογράφου και ενός μάρτυρα. Τα συμπράττοντα πρόσωπα κατά τη σύνταξη της διαθήκης θα πρέπει να είναι παρόντα και δεν επιτρέπεται, εκτός από αυτά και από τον διαθέτη, να παρευρίσκεται κανείς άλλος.
Μυστική διαθήκη
γ) Μυστική διαθήκη: Σύμφωνα με το άρθρο 1739 ΑΚ, μυστική διαθήκη είναι αυτή που καταρτίζεται με την παράδοση από τον ίδιο τον διαθέτη στον συμβολαιογράφο ενός εγγράφου, με την προφορική δήλωση ότι το έγγραφο αυτό περιέχει την τελευταία του βούληση, με απαραίτητη την παρουσία δύο μαρτύρων ή δεύτερου συμβολαιογράφου και ενός μάρτυρα.
Το έγγραφο αυτό παραδίδεται από τον διαθέτη στον συμβολαιογράφο και μπορεί να είναι γραμμένο από τον ίδιο ή από άλλο πρόσωπο, πρέπει όμως οπωσδήποτε να φέρει την υπογραφή του διαθέτη. Αν δε είναι γραμμένο ολικά ή εν μέρει από άλλο πρόσωπο, πρέπει να φέρει την υπογραφή του διαθέτη σε κάθε σελίδα αυτού.
Η άκυρη μυστική διαθήκη ισχύει ως ιδιόγραφη, αν έχει τα στοιχεία που απαιτούνται για την εγκυρότητα της ιδιόγραφης.
Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 1717 ΑΚ, η σύνταξη διαθήκης από περισσότερους με την ίδια πράξη μπορεί να ισχύσει ως κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της τελευταίας. Διαφορετικά, η σύνταξη διαθήκης από περισσότερους με την ίδια πράξη είναι άκυρη.
Μετά τον θάνατο του διαθέτη, η διαθήκη πρέπει να δημοσιευθεί, ώστε να μπορέσουν οι κληρονόμοι να προχωρήσουν στις απαιτούμενες ενέργειες για την αποδοχή της κληρονομιάς.
Σύμφωνα με το νέο άρθρο 1759 ΑΚ, ο συμβολαιογράφος στον οποίο υπάρχει διαθήκη οφείλει, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να δημοσιεύσει τη διαθήκη στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών «Μητρώο Διαθηκών», που τηρείται από τους συμβολαιογραφικούς συλλόγους της χώρας.
Όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη οφείλει, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να την εμφανίσει για δημοσίευση σε συμβολαιογράφο.
Για τη δημοσίευση της διαθήκης ο συμβολαιογράφος συντάσσει πρακτικό, στο οποίο καταχωρίζεται ολόκληρη η διαθήκη, με περιγραφή των τυχόν εξωτερικών ελαττωμάτων της. Ο συμβολαιογράφος φυλάσσει στο αρχείο του τα πρωτότυπα των διαθηκών που δημοσίευσε.
Το κύρος της διαθήκης κρίνεται από το δικαστήριο.
Στην περίπτωση κατά την οποία εμφανισθεί ιδιόγραφη διαθήκη, για την παραγωγή των έννομων αποτελεσμάτων της εφαρμόζονται οι διατάξεις των νέων άρθρων 1763 και 1764 ΑΚ.
Ειδικότερα, δημοσιευθείσα ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία είχε κατατεθεί προς φύλαξη από τον διαθέτη κατά το άρθρο 1722 ΑΚ, παράγει τα έννομα αποτελέσματά της πριν από την κήρυξή της ως κυρίας.
Εάν δεν είχε κατατεθεί προς φύλαξη, παράγει τα έννομα αποτελέσματά της πριν από την κήρυξή της ως κυρίας μόνο αν με αυτήν τιμώνται κατιόντες ή σύζυγος του διαθέτη. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση απαιτείται η κήρυξή της ως κυρίας προκειμένου να παραγάγει τα έννομα αποτελέσματά της.
Το ίδιο ισχύει και όταν η διαθήκη δημοσιεύθηκε μετά την πάροδο δύο (2) ετών από τον θάνατο του κληρονομουμένου, ανεξάρτητα από την ιδιότητα του τιμώμενου προσώπου.
Η ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσιεύθηκε και κηρύχθηκε κυρία τεκμαίρεται γνήσια, εφόσον για χρονικό διάστημα πέντε (5) ετών από τη δημοσίευσή της δεν αμφισβητήθηκε η γνησιότητά της σε δίκη μεταξύ προσώπων που αντλούν δικαιώματα από αυτήν ή που βλάπτονται από την ύπαρξή της.
Τέλος, εάν αυτός ο οποίος κατέχει τη διαθήκη διαμένει στο εξωτερικό, μπορεί να παραδώσει τη διαθήκη για δημοσίευση στον προϊστάμενο της αρμόδιας προξενικής αρχής.
