Κατά τη διάταξη του άρθρου 1465 παρ. 1 του ΑΚ, το τέκνο που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου της μητέρας του ή μέσα σε τριακόσιες ημέρες από τη λύση ή την ακύρωση του, τεκμαίρεται ότι έχει πατέρα το σύζυγο της μητέρας του (τέκνο γεννημένο σε γάμο).
Βάσει του άρθρου 1467 του ΑΚ, η ιδιότητα του τέκνου, ως προς το οποίο συντρέχει ένα από τα τεκμήρια των άρθρων 1465 και 1466 του ΑΚ, ως τέκνου γεννημένου σε γάμο, μπορεί να προσβληθεί δικαστικώς αν αποδειχθεί ότι η μητέρα δεν συνέλαβε πράγματι από το σύζυγο της ή ότι κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα της σύλληψης ήταν φανερά αδύνατο να συλλάβει από αυτόν, ιδίως εξαιτίας ανικανότητας ή αποδημίας του ή επειδή δεν είχαν σχέσεις.
Σύμφωνα με το άρθρο 1468 του ίδιου Κώδικα κρίσιμο διάστημα της σύλληψης θεωρείται το χρονικό διάστημα που περιλαμβάνεται ανάμεσα στην τριακοσιοστή και την εκατοστή ογδοηκοστή ημέρα πριν από τον τοκετό, τη δε ιδιότητα του τέκνου ως γεννημένου σε γάμο μπορεί κατά το άρθρο 1469 περ. 5 ΑΚ, να προσβάλει μεταξύ άλλων, ο άνδρας με τον οποίο η μητέρα, βρισκόμενη σε διάσταση με τον σύζυγό της, είχε μόνιμη σχέση με σαρκική συνάφεια κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης.
Ωστόσο με βάση το άρθρο 1470 περ.5 του ΑΚ, η προσβολή της πατρότητα αποκλείεται για τον άνδρα που είχε σαρκική συνάφεια με τη μητέρα, δύο χρόνια από τον τοκετό.
Τέλος, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 1472 ΑΚ το τέκνο χάνει την ιδιότητα τέκνου που γεννήθηκε σε γάμο, αναδρομικά από τη γέννησή του, μόλις γίνει αμετάκλητη η απόφαση που δέχεται την προσβολή αυτής της ιδιότητάς του, ενώ κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, σε περίπτωση προσβολής από τον άνδρα που είχε σαρκική συνάφεια με τη μητέρα, η απόφαση της προηγούμενης παραγράφου επιφέρει αυτοδικαίως δικαστική αναγνώριση του παιδιού από τον άνδρα αυτόν.
Η νομική ρύθμιση της πατρότητας – δηλαδή το δικαίωμα ενός προσώπου να θεωρείται πατέρας και, αντιθέτως, το δικαίωμα αμφισβήτησης της πατρότητας – αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του οικογενειακού δικαίου, δεδομένου ότι εμπλέκονται έννομα αγαθά όπως η ταυτότητα, η συναισθηματική σχέση, διατροφικές υποχρεώσεις, κληρονομικά δικαιώματα κ.ά.
Το ελληνικό δίκαιο συνδυάζει νομοθετικές ρυθμίσεις με την κρίσιμη παρέμβαση της νομολογίας, ιδίως του Αρείου Πάγου.
Η ρύθμιση του ζητήματος της πατρότητας περιλαμβάνεται κυρίως στον Αστικό Κώδικα, στα άρθρα 1465–1484, όπου καθορίζονται τα τεκμήρια πατρότητας, οι διαδικασίες αναγνώρισης και οι προθεσμίες.
Επιπλέον, ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (άρθρο 607) προβλέπει τη δυνατότητα γενετικών εξετάσεων και εισάγει τεκμήριο υπέρ της αλήθειας των ισχυρισμών του αντιδίκου για τον διάδικο που χωρίς ειδικούς λόγους υγείας αρνείται να υποβληθεί στις πρόσφορες ιατρικές εξετάσεις.
Η εκούσια αναγνώριση ενεργείται με δήλωση, συνήθως με συμβολαιογραφική πράξη ή με διαθήκη (α. 1476 Α.Κ.).
Ωστόσο, η δυνατότητα προσβολής της εκούσιας αναγνώρισης περιορίζεται από το άρθρο 1478 ΑΚ.
Κατ’ άρθρο 1476 Α.Κ.: Η αναγνώριση από τον πατέρα ή τους γονείς του γίνεται με δήλωση ενώπιον συμβολαιογράφου ή με διαθήκη. Η συναίνεση της μητέρας, σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο, παρέχεται με δήλωση ενώπιον συμβολαιογράφου.
Οι δηλώσεις της αναγνώρισης και της συναίνεσης γίνονται αυτοπροσώπως και χωρίς αίρεση ή προθεσμία.
Ανάκληση των δηλώσεων είναι ανίσχυρη.
Το τέκνο και, σε περίπτωση θανάτου του, οι κατιόντες του δικαιούνται να προσβάλουν την εκούσια αναγνώριση για το λόγο ότι αυτός που δηλώθηκε ως πατέρας δεν είναι πραγματικά πατέρας.
Το δικαίωμα αυτό ανήκει επίσης, στην περίπτωση όπου η μητέρα κατά την αναγνώριση είχε πεθάνει ή δεν είχε δικαιοπρακτική ικανότητα, στον καθένα από τους γονείς της και, στην περίπτωση της δεύτερης παραγράφου του άρθρου 1475, στον παππού ή τη γιαγιά που δεν είχε προβεί στην αναγνώριση (α. 1477 Α.Κ.).
Αν δεν γίνει εκούσια δήλωση, επιτρέπεται άσκηση αγωγής αναγνώρισης πατρότητας από τη μητέρα, το τέκνο ή τον πατέρα, κατά τις διατάξεις των άρθρων 1479 επ.
Είναι κρίσιμο ότι η αγωγή προσβολής πρέπει να προηγείται της αναγνώρισης, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για αναγνώριση από άλλον πατέρα.
Η μητέρα έχει δικαίωμα να ζητήσει με αγωγή την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της που γεννήθηκε χωρίς γάμο της με τον πατέρα του.
Το ίδιο δικαίωμα έχει και το τέκνο.
Όταν η μητέρα αρνείται την προβλεπόμενη από την πρώτη παράγραφο του άρθρου 1475 συναίνεσή της, δικαίωμα δικαστικής αναγνώρισης έχουν επίσης ο πατέρας και, στην περίπτωση της τρίτης παραγράφου του άρθρου 1475, ο παππούς ή η γιαγιά της πατρικής γραμμής.
Η πατρότητα τεκμαίρεται, αν αποδειχθεί ότι αυτός, για τον όποιο προβάλλεται ισχυρισμός ότι είναι πατέρας, είχε σαρκική συνάφεια με τη μητέρα κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης.
Το τεκμήριο δεν ισχύει, αν η αγωγή ασκείται από το τέκνο μετά την ενηλικίωσή του και ο πατέρας πέθανε πριν από το τέλος της αποδεικτικής διαδικασίας στον πρώτο βαθμό
Το δικαίωμα της μητέρας να ζητήσει την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της αποσβήνεται, όταν περάσουν πέντε χρόνια από τον τοκετό.
Το δικαίωμα του τέκνου αποσβήνεται, ένα έτος μετά την ενηλικίωσή του, και το δικαίωμα του πατέρα ή των γονέων του δύο έτη αφότου αρνήθηκε τη συναίνεσή της η μητέρα.
Αν η μητέρα ήταν έγγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης του τέκνου, η προθεσμία του πρώτου εδαφίου της προηγούμενης παραγράφου αρχίζει αφότου γίνει αμετάκλητη η απόφαση που δέχεται την προσβολή της πατρότητας.
Οι προθεσμίες που ορίζονται στο άρθρο 1470 ΑΚ (π.χ. 1 έτος για τον σύζυγο της μητέρας από όταν πληροφορήθηκε τον τοκετό, 1 έτος για γονείς συζύγου μητέρας από όταν πληροφορήθηκαν τον θάνατο και τη γέννηση του τέκνου, 1 έτος για τη μητέρα από τον τοκετό ή 6 μήνες από λύση ή ακύρωση γάμου, 1 έτος μετά την ενηλικίωση για το τέκνο, 2 έτη από τον τοκετό για τον πατέρα) εφαρμόζονται αυστηρά και τυχόν παρέλκυση οδηγεί σε απαράδεκτο ή απόρριψη.
Εξάλλου, κατά τη μεταβατική διάταξη του άρθ. 67 του ν.1329/1983 , που ισχύει από 18-2-1983, η ιδιότητα του τέκνου που γεννήθηκε πριν από την ισχύ αυτού του νόμου ως τέκνου γεννημένου σε γάμο, κρίνεται σύμφωνα με το δίκαιο που ίσχυε κατά το χρόνο της γέννησής του.
Η προσβολή όμως της πατρότητας κρίνεται σύμφωνα με το νέο δίκαιο.
Ο σύζυγος της μητέρας μπορεί να προσβάλλει την πατρότητά του, όταν το τέκνο γεννήθηκε πριν την έναρξη ισχύος αυτού του νόμου, μόνο εάν δεν είχε χάσει το κατά το προηγούμενο δίκαιο δικαίωμα της αποκήρυξης του τέκνου ή της αμφισβήτησης της πατρότητας, η άσκηση του οποίου, κατά τη διάταξη του άρθρου 1474ΑΚ , όπως ίσχυε πριν τον ν.1329/1983 αποκλειόταν μετά την παρέλευση έτους από τότε που ο σύζυγος έλαβε γνώση του τοκετού.
Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει ότι ο σύζυγος της μητέρας μπορεί να εγείρει την αγωγή για αποκήρυξη του τέκνου, που γεννήθηκε πριν την 18-2-1983, μόνο αν δεν είχε παρέλθει ένα έτος αφότου πληροφορήθηκε τον τοκετό, προκειμένου, όπως αναφέρεται και στην εισηγητική έκθεση του ανωτέρω νόμου, να μην είναι δυνατή η αναβίωση ενός τέτοιου δικαιώματος και η ανατροπή μιας κατάστασης που είχε παγιωθεί υπό το προηγούμενο καθεστώς (ΑΠ 1280/2018, ΑΠ 1020/1986, ΑΠ 683/2025).
Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1467, 1469 περ. 5, 1470 περ. 5, 1479 και 1483 παρ. 1 εδ. β’ τουΑΚ προκύπτει ότι δικαίωμα άσκησης αγωγής προσβολής της πατρότητας τέκνου που έχει γεννηθεί διαρκούντος του γάμου των γονέων του και αγωγής για την αναγνώριση της πατρότητας έχει, εκτός των άλλων προσώπων και ο άνδρας με τον οποίο η μητέρα, βρισκόμενη σε διάσταση με το σύζυγό της, είχε μόνιμη σχέση με σαρκική συνάφεια κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης.
Στην τελευταία περίπτωση το δικαίωμα του άνδρα που είχε σαρκική συνάφεια με τη μητέρα, για την προσβολή της πατρότητας του τέκνου, υποκύπτει σε απόσβεση δύο [2] έτη από τον τοκετό.
Το άρθρο 1467ΑΚ ορίζει ότι η ιδιότητα του τέκνου ως προς το οποίο συντρέχει ένα από τα τεκμήρια των άρθρων 1485 και 1466ΑΚ ως τέκνου γεννημένου σε γάμο, μπορεί να προσβληθεί δικαστικώς, αν αποδειχθεί ότι η μητέρα δεν συνέλαβε πράγματι από τον σύζυγο της ή ότι κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης, δηλαδή αυτό που περιλαμβάνεται ανάμεσα στην τριακοστή και κατά την εκατοστή ογδοηκοστή ημέρα πριν από τον τοκετό (άρθρο 1468ΑΚ) ήταν φανερά αδύνατο να συλλάβει από αυτόν, ιδίως εξαιτίας ανικανότητας ή αποδημίας του ή επειδή δεν είχαν σχέσεις.
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι το τεκμήριο της καταγωγής του τέκνου από το γάμο, το οποίο είναι μαχητό, μπορεί να ανατραπεί μόνο με αγωγή προσβολής της πατρότητας.
Η προσβολή της πατρότητας από τη μητέρα αποκλείεται κατ’ άρθρο 1470 § 4ΑΚ όταν περάσει ένα έτος από τον τοκετό ή εφόσον υπάρχει σοβαρός λόγος για τη μη προσβολή κατά τη διάρκεια του γάμου, έξι μήνες αφότου λύθηκε ή ακυρώθηκε ο γάμος με τον σύζυγο της.
Photo by Atharva Whaval on Unsplash.
