Με τον ν. 5221/2025 επήλθαν σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο ως προς την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας. Το προϊσχύσαν σύστημα της αποδοχής της κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από ένα νέο καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο ο κληρονόμος προστατεύεται, κατά κανόνα, αυτοδικαίως από την προσωπική ευθύνη για τα χρέη του κληρονομουμένου.
Σύμφωνα με το νέο άρθρο 1845 ΑΚ:
«Ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων (4) μηνών που αρχίζει από τότε που πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο της. Αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος κατά την έναρξη της προθεσμίας διέμενε στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι ενός (1) έτους. Στην επαγωγή από διάταξη τελευταίας βούλησης η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της. Η προθεσμία αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται και η παραγραφή.»
Ο κληρονόμος, είτε καλείται από διαθήκη είτε εξ αδιαθέτου, αποκτά αυτοδικαίως την κληρονομία με μόνο τον θάνατο του κληρονομουμένου, χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε ενέργεια από μέρους του, ακόμη και χωρίς τη γνώση ή τη θέλησή του.
Το δικαίωμα αυτό της αυτοδίκαιης κτήσης της κληρονομίας είναι προσωρινό, καθώς τελεί υπό τη διαλυτική αίρεση της εμπρόθεσμης αποποίησης. Εφόσον ο κληρονόμος αποποιηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα την κληρονομία, θεωρείται ότι η επαγωγή προς αυτόν δεν έγινε ποτέ.
Η αποποίηση αποτελεί μονομερή δικαιοπραξία διαπλαστικού χαρακτήρα, είναι μη απευθυντέα σε τρίτο, υποβάλλεται σε αυστηρό συστατικό τύπο και δεν επιδέχεται αίρεση ή προθεσμία, χάριν της ασφάλειας των συναλλαγών.
Η αποποίηση πρέπει να γίνει, επί ποινή ακυρότητας, με δήλωση ενώπιον του γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας, μέσα στην αποκλειστική προθεσμία του άρθρου 1845 ΑΚ. Αν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, θεωρείται ότι ο κληρονόμος έχει αποδεχθεί την κληρονομία.
Η προθεσμία αποποίησης αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο αυτής. Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, κατά κανόνα, αυτό συμπίπτει με τη γνώση του θανάτου του κληρονομουμένου και της συγγενικής σχέσης που θεμελιώνει το κληρονομικό δικαίωμα, ενώ στην εκ διαθήκης διαδοχή η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης.
Όταν ο κληρονόμος αποποιηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, η κληρονομία επάγεται στον επόμενο κατά σειρά κληρονόμο, για τον οποίο η προθεσμία αποποίησης αρχίζει από τότε που πληροφορήθηκε την επαγωγή που δημιουργήθηκε λόγω της προηγούμενης αποποίησης.
Η προθεσμία αποποίησης αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται και η παραγραφή, ενώ εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι διατάξεις και η σχετική νομολογία για την αναστολή της προθεσμίας σε περιπτώσεις ανώτερης βίας ή άλλων νόμιμων λόγων.
Η νέα ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας
Η σημαντικότερη μεταβολή που εισήγαγε ο ν. 5221/2025 αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας.
Σύμφωνα με το νέο άρθρο 1892 ΑΚ:
«Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, εκτός αν δηλώσει στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα ή αν συντρέχει κάποια από τις περιπτώσεις του άρθρου 1895.»
Επομένως, με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται, κατά κανόνα, με τη δική του περιουσία για τα χρέη του θανόντος.
Η ευθύνη του περιορίζεται στην κληρονομιαία περιουσία, εκτός από ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος, όπως όταν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομία ή όταν συντρέχουν οι περιπτώσεις προσωπικής ευθύνης του άρθρου 1895 ΑΚ.
Η νέα αυτή ρύθμιση παρέχει σημαντικά μεγαλύτερη ασφάλεια στους κληρονόμους, καθώς δεν απαιτείται πλέον δήλωση αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής ούτε σύνταξη απογραφής προκειμένου να προστατευθεί η προσωπική τους περιουσία.
Η προστασία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στις περιπτώσεις όπου δεν είναι γνωστό αν ο κληρονομούμενος είχε σημαντικές οφειλές, αφού μειώνεται αισθητά ο κίνδυνος ο κληρονόμος να βρεθεί αντιμέτωπος με προσωπικές οικονομικές υποχρεώσεις που υπερβαίνουν την αξία της κληρονομιάς.
Βέβαια, η προστασία αυτή δεν είναι απόλυτη. Ο κληρονόμος οφείλει να διαχειρίζεται την κληρονομία σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, καθώς εσφαλμένες ενέργειες ή παραβάσεις των σχετικών υποχρεώσεών του μπορούν, στις ειδικές περιπτώσεις που προβλέπονται από τον Αστικό Κώδικα, να οδηγήσουν σε προσωπική ευθύνη.
Photo by Valeriia Miller on Unsplash.
