Η αξίωση του μεριδούχου κατά του λήπτη παροχής χωρίς αντάλλαγμα (πρ. μέμψη άστοργης δωρεάς) είναι μια νομική ενέργεια που επιδιώκει την αποκατάσταση της νόμιμης μοίρας, όταν η κληρονομία που υπάρχει κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να την καλύψει. Συγκεκριμένα, ο μεριδούχος μπορεί να στραφεί κατά προσώπων που έλαβαν από τον κληρονομούμενο παροχές χωρίς αντάλλαγμα, οι οποίες υπολογίζονται στην κληρονομία και έχουν ως αποτέλεσμα να περιορίζεται το δικαίωμά του στη νόμιμη μοίρα.
Σύμφωνα με τη νέα διάταξη του άρθρου 1830 του Αστικού Κώδικα, εφόσον η κληρονομία που υπάρχει κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα, ο μεριδούχος μπορεί να ζητήσει από το πρόσωπο που δέχθηκε από τον κληρονομούμενο δωρεά αιτία θανάτου, δωρεά εν ζωή ή γονική παροχή, η οποία κατά το άρθρο 1827 ΑΚ υπολογίζεται στην κληρονομία, την καταβολή του ποσού που ελλείπει για την ικανοποίηση της νόμιμης μοίρας του.
«Όταν στην κληρονομία υπολογίζονται κατά το άρθρο 1827 και δωρεές αιτία θανάτου και δωρεές εν ζωή ή γονικές παροχές, η αξίωση του μεριδούχου ασκείται κατά του δωρεοδόχου εν ζωή ή του λήπτη γονικής παροχής, εφόσον αυτή δεν μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως από τον δωρεοδόχο αιτία θανάτου.» Επομένως, η αξίωση του μεριδούχου ασκείται αρχικά κατά του λήπτη δωρεάς αιτία θανάτου, εφόσον υπάρχει τέτοια παροχή. Εφόσον η νόμιμη μοίρα δεν μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως από τον δωρεοδόχο αιτία θανάτου, ο μεριδούχος μπορεί να στραφεί κατά του δωρεοδόχου εν ζωή ή του λήπτη γονικής παροχής. Σε περίπτωση περισσότερων δωρεών εν ζωή ή γονικών παροχών, η αξίωση ασκείται κατά των υπόχρεων με αντίστροφη χρονολογική σειρά, μέχρι την πλήρη ικανοποίηση της νόμιμης μοίρας. Αν περισσότερες δωρεές εν ζωή ή γονικές παροχές έγιναν συγχρόνως, η αξίωση ικανοποιείται σύμμετρα από τους λήπτες.
Η ευθύνη του λήπτη της παροχής δεν υπερβαίνει την αξία του αντικειμένου που έλαβε, όπως αυτή υπολογίζεται κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου. Ο λήπτης μπορεί να αποφύγει την καταβολή χρηματικού ποσού αποδίδοντας αυτούσια στον μεριδούχο το αντικείμενο που έλαβε. Η αξίωση ασκείται μόνο από τον μεριδούχο κατά του λήπτη της παροχής ή των κληρονόμων του.
Ο μεριδούχος μπορεί, για την ικανοποίηση της αξίωσής του, να εναγάγει με το ίδιο δικόγραφο τόσο τον κληρονόμο όσο και τους υπόχρεους λήπτες παροχών, υπό την αίρεση της απόρριψης της αγωγής κατά του προηγούμενου εναγομένου.
Η αξίωση του μεριδούχου κατά του λήπτη παροχής χωρίς αντάλλαγμα παραγράφεται τρία (3) έτη μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου. Καθιερώνεται έτσι τριετής παραγραφή της αξίωσης, με την οποία ο νόμιμος μεριδούχος επιδιώκει την αποκατάσταση του μέρους της νόμιμης μοίρας που δεν καλύπτεται από την υπάρχουσα κληρονομία. Η παραγραφή αυτή διακόπτεται με την άσκηση της αγωγής.
